ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
500
سفرنامه شاردن ( فارسى )
سكونت دارند و در زمان حاضر ازبكستان ناميده مىشود ، و در زمان قديم باكترى خوانده مىشدهاند « 1 » . به اعتقاد مورخان يونان باستان ارشك ) Arsacc ( پادشاهى كه سلطنت سلسلهء پارتها را بنيان نهاده از تيرهء تيمور لنگ و هلاكو و ديگر پادشاهان تاتار كه در قرون اخير قسمت بيشتر قارهء آسيا را زير نگين خود درآوردهاند ، بوده است . روز سوم مقدار چهار فرسنگ از همان مسيرى كه هنگام بيرون شدن از تبريز در پيش گرفته بوديم به طرف جنوب پيموديم . راه صاف و هموار بود ، و از نزديك كوههايى كه در طرف راست و چپ بود مىگذشت . سرانجام در كاروانسراى بزرگى به نام سيرشام ) Sircham ( كه نزديك سه يا چهار آبادى كوچك بنا شده بود بار افگنديم . اين كاروانسرا در زمينى شنزار و خشك ساخته شده بود . دفتر مأموران باج راه ايالت پارت در اينجا داير بود . روز چهارم مقدار هفت فرسنگ در زمينى صاف و شنزار پيش رفتيم . راه به سبب وفور تپّههاى شنى جابهجا مارپيچ بود . در سرتاسر طول راه در دو طرف جاده ، و در فواصل كوه ، دشتهاى سرسبز و خرم ، و كشتزارها و آباديهاى خوشمنظر ديده مىشد . رودخانهء موسوم به زنجان همهء اين كشتزارها و آباديها را آبيارى مىكرد . ما در كاروانسراى بزرگى به نام نيكبه ) Nicbe ( كه ميان پنج آبادى بزرگ بنا شده بود ، فرود آمديم . روز پنجم در راهى كه غالبا مستقيم و بدون پيچ و خم بود ، مقدار شش فرسنگ پيش رفتيم . اين راه همانند و دنبالهء مسيرى بود كه روز پيش سپرده بوديم ؛ و سرانجام در زرقان بار افگنديم . زرقان شهرك كوچكى است كه بيش از هزار خانه ندارد ، و در دشتى باريك و كم عرض ميان دو كوه كه فاصلهشان از شهرك بيش از نيم فرسنگ نيست واقع شده است . كشتزارهاى زرقان حاصلخيز است . باغهاى خوشمنظر و باصفا بسيار دارد . هوايش خنك و خوش است ؛ اما فاقد خانههاى خوب و دلگشاست و بسيارى از عمارات آن فرو ريخته است . مورّخان ايران بر اين اعتقادند كه اين شهرك ساليان بسيار پيش از ظهور مسيح
--> ( 1 ) - اشكانيان از قبيله سكها ، و سكها نيز نژاده مردمانى از آرياييهاى اصيل بودهاند . بنابراين بىگمان مورخانى كه اشكانيان را از قوم تاتار دانستهاند به خطا رفتهاند ؛ و شايد اين تصور نادرست از آنرو در ذهن و انديشه ايشان نقش بسته كه چون اشكانيان بر اثر همسايگى با قبايل زردپوست قدرى تحت تأثير اخلاق و مذهب و رسوم آنان قرار گرفتهاند آنان را از قبيله تاتار پنداشتهاند .